آنفولانزا چیست؟ | علل، علائم، عوارض و درمان

آنفولانزا چیست؟ | علل، علائم، عوارض و درمان

آنفولانزا یک بیماری عفونی و بسیار واگیردار از ویروسی به همین نام است که دارای علایم مشترکی با سرماخوردگی ساده، کرونا ویروس و کووید ۱۹ نیز می باشد. این ویروس از دیرباز در یکصد سال گذشته قربانیان زیادی گرفته  تا جایی که تعدادی از همه گیری های صده ی اخیر به انواع آن نسبت داده می شود و شناخت روش های پیشگیری، مراقبت و درمان آن دارای اهمیت ویژه ای می باشد که در مقاله پیش رو به علل، علائم و درمان آنفولانزا می پردازیم.

 


انواع  | علل  | علائم  | تشخیص  | درمان  | پیشگیری | مشاوره و نکات حمایتی


 

بیماری آنفولانزا چیست؟

آنفولانزا یک بیماری عفونی ویروسی و شدیداً مسری است که دوره آن حدود ۴ روز بوده و به بینی، گلو، ریه ها و کل سیستم تنفسی بیمار حمله می کند. گاهی اوقات از آنفولانزا با نام سرماخوردگی ویروسی نیز یاد می شود که نباید با سرماخوردگی ناشی از کرونا ویروس ساده و یا نوع پیشرفته کووید ۱۹ اشتباه گرفته شود. آنفولانزا در بیشتر افراد به صورت خودبه خود درمان میشود، اما گاهی این ویروس باعث عوارضی شدید و حتی مرگ آور در بیماران می گردد.

 

 

انواع آنفولانزا کدامند؟

ویروس های خانواده آنفولانزا دارای سه زیر مجموعه بیماری زا برای انسان و یک زیرمجموعه بیماری زا در دام می باشد که هر یک با شدت متفاوتی موجب ایجاد این بیماری و عفونت در بدن میزبان خود می شوند. انواع A و B عامل بیشتر همه گیری های واگیردار و سالانه بوده و نوع C آن عامل سرماخوردگی های ساده تر با شدت کمتر و رایج می باشد و البته نوع D که تا کنون در انسان گزارشی مبنی بر بیماری زا بودن نداشته و تنها برای دام های زنده بیماریزایی میکند که در ادامه به تفکیک در مورد آنها صحبت می کنیم :

  • آنفولانزا نوع A: 

این نوع آنفولانزا توانایی بیماری زایی در انسان و حیوانات را داراست و بیشتر بیماران مبتلا به  آنفولانزا با شکل حاد، علاوه بر موارد فوق این ویروس در پرندگان نیز دیده میشود. این ویروس دارای دو نوع پروتئین به نام های HA (هماگلوتینین) و NA (نورآمینیداز) در سطح خود می باشد که به دلیل جهش پذیر بودن و متنوع بودن باعث ایجاد طیف وسیعی از انواع ویروس های آنفولانزا نوع A می شود (۱۸ زیر گروه HA و ۱۱ زیر گروه NA) که سه گونه شناخته شده آن شامل موارد زیر می‌باشد:

آنفولانزا H1N1: این نوع آنفولانزا با نام آنفولانزا خوکی و آنفولانزا اسپانیایی شناخته می شود و عامل پاندمی (همه گیری جهانی) در سال ۱۹۱۸ و  ۲۰۰۹ میلادی بود. از این ویروس به عنوان مرگبار ترین ویروس پاندمیک آنفولانزا نام برده می شود چرا که در سالهای ۱۹۱۸ تا ۱۹۱۹ حدود یک سوم مردم جهان را آلوده کرده (۵۰۰ میلیون نفر) و گفته می شود ۱۷ الی ۵۰ میلیون نفر، طی همه گیری جهانی این ویروس از بین رفته اند.

آنفلوانزا H3N2: این نوع از آنفولانزا جهش یافته ای از H1N1 بوده که بعد از سال ۲۰۰۹ و تا سال ۲۰۱۹ یکی از عامل های همه گیری آنفولانزا در کنار دیگر انواع آن بوده و می تواند انسان، خوک، پرندگان و کلیه پستانداران را آلوده کند.

آنفولانزا H5N1: این نوع آنفولانزا با نام آنفولانزا پرندگان شناخته می شود و در سال ۲۰۰۵ گزارش شد. این ویروس ابتدا در پرندگان وحشی، سپس در پرندگان اهلی و سرانجام در انسان توانایی بیماریزایی خود را آشکار کرد.

 

  • آنفولانزا نوع B:

برخلاف نوع A آنفولانزا نوع B فقط در انسان گزارش شده و عامل بیماری آنفولانزا با شدت کمتری نسبت به نوع A می باشد، اما گاهی اوقات سیستم ایمنی واکنش شدیدی در پاسخ به این ویروس از خود نشان می دهد. این نوع از ویروس مانند نوع A فاقد تقسیم بندی به زیرگروه ها بوده و بر اساس منشا و تاریخچه خود دسته بندی می شود، مثلا انواع معروف آن B/ویکتوریا و B/یاماگاتا بوده که نام مناطق جغرافیایی است که بار اول در آن شیوع پیدا کرده است.

 

  • آنفولانزا نوع C:

این نوع از ویروس شدت بیماری زایی کمتری نسبت به دو نوع گفته شده A و B دارد. همانگونه که پیشتر گفته شد با نام سرماخوردگی ساده ویروسی نیز شناخته می شود و معمولاً موجب همه گیری وسیع نمی شود، حال آنکه دو نوع A و B عامل همه گیری های وسیع می باشند.

 

  • آنفولانزا نوع D:

در مورد طبقه بندی این نوع آنفولانزا همچنان شبهاتی وجود دارد چرا که تاکنون گزارشی از بیماری زایی در انسان نداشته و تنها با اثرگذاری بر دام ها به خصوص گاوها دارای اهمیت بوده و برای انسان بیماری زا نمی باشد.

 

 

علل بروز آنفولانزا چه چیزهایی هستند؟

با برودت هوا و کاهش دما در فصل های سرد و مستعد شدن  بدن برای آلوده شدن با ویروس ها به خصوص انواع آنفولانزا و همچنین عدم رعایت اصول بهداشت عمومی، مانند لمس کردن سطوح و وسایل عمومی و توانایی جابه جا شدن این ویروس با قطرات تنفسی، عطسه و سرفه و همه این موارد، شرایط را برای شیوع انواع آنفولانزا مناسب کرده و موجب بروز آن می گردد. معمولاً عوامل دیگری نیز در ابتلا به این ویروس دخیل می باشند، چرا که از زمان ورود تا بروز علائم آنفولانزا تنها ۲ روز زمان کافی است و بنابراین افراد با توجه به شرایط خود مستعد درگیری با آنفولانزا می باشند، مثلا :

  • کودکان کمتر از ۵ سال و بخصوص نوزادان کمتر از ۶ ماه
  • افراد بالای ۶۵ سال
  • ساکنان خانه های سالمندان، سربازخانه ها، خوابگاه ها، کمپ ها و هرگونه زندگی دسته جمعی
  • بانوان باردار و بانوان تا دو هفته بعد از زایمان
  • افراد با بیماری های مزمن مانند آسم، بیماری های قلبی، بیماری های کلیوی، دیابت و بیماران کبدی و متابولیک
  • افراد مبتلا به چاقی مزمن با شاخص توده بدنی (BMI) بیشتر از ۴۰ یا بالاتر
  • افراد کمتر از ۱۹ سال که مصرف آسپرین و وارفارین داشته و به مدت طولانی هر یک از این دو نوع دارو را مصرف می کنند.

 

 

علائم آنفولانزا چه چیزهایی هستند؟

علائم عمومی آنفولانزا ممکن است با سرماخوردگی و یا حتی کرونا (کووید ۱۹) اشتباه گرفته شود، چرا که شباهت های زیادی بین این موارد وجود دارد که برای تمایز این موارد از یکدیگر می توانید مقاله مرتبط با همین موضوع را مطالعه بفرمایید. ولی به صورت کلی سرماخوردگی معمولی به آرامی گسترش می یابد و علایم آن افزایشی می باشد در حالی که آنفولانزا به صورت شدید در همان مرحله اولیه بروز پیدا کرده و به شدت خود را نشان می دهد.

 


بیشتر بخوانید: تفاوت علائم کرونا با آنفولانزا، سرماخوردگی و حساسیت چیست؟


 

علائم رایج آنفولانزا : علائم انفولانزا

  • تب
  • درد عضلانی
  • عرق و احساس سرما
  • سردرد
  • سرفه های مداوم و خشک
  • تنگی نفس
  • ضعف و خستگی
  • آبریزش بینی
  • گلودرد
  • چشم درد و قرمزی و اشک آلود بودن 
  • اسهال و استفراغ (بیشتر در کودکان رواج دارد)

 

علائم اورژانسی آنفولانزا:

  • تنگی نفس یا نفس های کوتاه
  • سینه درد شدید
  • سرگیجه مداوم
  • تشنج
  • ازدیاد علائم هشدار دهنده پزشکی در افراد مبتلا به انواع بیماری های زمینه ای
  • ضعف و درد عضلانی حاد

 

علائم اورژانسی آنفولانزا در کودکان:

  • تنگی نفس
  • لب های کبود
  • سینه درد
  • از دست رفتن آب بدن (به هر شکلی)
  • درد و کوفتگی حاد
  • تشنج

 

علائم اورژانسی آنفولانزا در زنان باردار:

علاوه بر علائم گفته شده برای شرایط عمومی و اورژانسی، درد شکمی به ویژه در نقاط مربوط به بارداری و کلیه ها می تواند از علائم هشدار دهنده در زنان باردار باشد.

 

 

عوارض و خطرات ابتلا به آنفولانزا چیست؟

در صورت سلامت بدن، ویروس  آنفولانزا پس از چند روز می تواند از بدن فرد بیمار خارج شود و بیماری بهبود یابد ولی در برخی از موارد این شانس کاهش یافته و ممکن است مشکلات جدی تری مانند سینوزیت، برونشیت یا پنومونی (ذات الریه) ایجاد بکند. البته عوارض رایج آنفولانزا شامل از دست دادن آب بدن به صورت ادرار، اسهال و تعریق و همچنین عفونت های گوش، سینوزیت و در نهایت انواعی از ذات الریه با منشا باکتریایی یا ویروسی است که این موارد در کودکان نمود بیشتری پیدا میکند.
علاوه بر موارد فوق بیماری های دیگری نیز می توانند در اثر عوارض ناشی از این ویروس به وجود آیند، مانند:

  • میوزیت یا التهاب عضلانی
  • اختلالات سیستم عصبی مرکزی (CNS)
  • میوکاردیت یا التهاب قلبی
  • پریکاردیت یا التهاب پوشش اطراف قلب

توجه داشته باشید که ذات الریه (پنومونی) در همه گروه های تحت تاثیر این بیماری مهم ترین عارضه بوده که پس از ورود ویروس و اثرگذاری بر ریه ها، یک عفونت باکتریایی ثانویه در اثر کاهش ایمنی ناشی از ویروس آنفولانزا به ریه ها وارد شده و باعث شدید شدن درگیری و بستری شدن فرد در بیمارستان می شود. ذات الریه با علائمی مانند ضربان قلب، تیره شدن رنگ ناخن و لب، به دلیل کاهش اکسیژن رسانی به بافت ها و خلط سبز تا قرمز ناشی از عفونت و التهاب ریوی و درد شدید در صورت تنفس عمیق در ریه ها یا شکم می باشد. البته واکسن ها و داروهایی برای مبارزه با عارضه پنومونی وجود دارد که در ادامه به آنها می پردازیم.

 

 

روش های تشخیص آنفولانزا چیست؟

معمولاً پزشک در نخستین گام اقدام به معاینه بالینی فرد مشکوک به بیماری کرده و با توجه به علائم و اظهارات بیمار تشخیص اولیه را انجام می دهد، ولی اخیراً با بروز بیماری های وسیعی با نمود و علائم شبه سرماخوردگی و آنفولانزا و کرونا ویروس، تست های مختلف آزمایشگاهی مانند تست های سرولوژی (IgG و IgM) با حساسیت متوسط و تست های حساس تر با روش های PCR و rt_PCR رایج شده است که دو مورد آخر بخصوص آر تی پی سی آر دقیق ترین و حساس ترین روش برای تشخیص آنفولانزا از دیگر موارد می باشد. ولی به صورت کلی تشخیص آنفولانزا در ۳ مرحله صورت میگیرد:

۱. بررسی شخصی و اظهارات بیمار به پزشک:

در این مرحله فرد متوجه بروز علامت های اولیه در بدن خود شده و سریعاً این علایم شروع به پیشروی کرده و شدت آن طی ساعات اولیه و روز اول تا دوم افزایش می‌یابد. گفته می شود بدن درد و بی حالی و تب معمولا اولین علائم مشاهده شده در همان شروع بیماری می باشند.

۲. معاینه بالینی توسط پزشک:

شامل معاینه حفره گوش، انتهای گلو و گوش دادن به صدای ریه ها توسط متخصص پزشک می باشد

۳. تست های آزمایشگاهی به دستور پزشک معالج:

آزمایش های تشخیص آنفولانزا مهم ترین و تایید کننده حضور یا عدم حضور ویروس یا دیگر موارد ممکنه می باشد، که شامل تست های مختلفی مثل تست آنتی بادی آنفولانزا (به روش سرولوژی) یا تست های ژنتیک مولکولی مثل تست آر تی پی سی آر (rt PCR) می تواند باشد. (به دلیل برخی تداخل های تخصصی سرولوژیک در آنفولانزا و کرونا، تست rt PCR بیشتر توصیه می گردد)

 

 

درمان آنفولانزا چیست؟

بیشتر افراد مبتلا به آنفولانزا، در صورت نداشتن بیماری خاص یا مزمن نیاز به استفاده از داروی بخصوصی برای درمان ندارند، اما با بروز علائم شدیدتر آنفولانزا جهت درمان و بهبود بیماری انجام موارد فوق پیشنهاد می گردد (به هیچ وجه خود درمانی صورت نگیرد):

  • استراحت مطلق
  • مصرف زیاد مایعات
  • رژیم غذایی ملایم و نرم (رژیم کتو)
  • ماندن در خانه
  • استفاده از استامینوفن (تایلنول) یا دیگر مسکن ها جهت کاهش درد عضلانی و کنترل تب

نکته مهم: به هیچ وجه کودکان و نوجوانانی که تب دارند، آسپرین مصرف نکنند چرا که امکان وجود سندروم ری، یک اختلال نادر ممکن است موجب آسیب مغزی و کبدی در آنها شود.

در نهایت اگر با رعایت موارد فوق بهبود حاصل نشود، پس از مراجعه به پزشک ممکن است طیفی از داروها تجویز شود که با توجه به تشخیص متخصص ممکن است متفاوت باشد اما تعدادی از نمونه داروهای تایید شده در بحث درمان آنفولانزا نامبرده و توضیح داده می شوند. (تاکید می شود که هرگز بدون تجویز پزشک اقدام به خود درمانی نشود):

اسلتامیویر فسفات یا تاميفلو (Tamiflu): 
یک داروی ضد ویروس که برای بیماران ۲ هفته به بالا طراحی شده و بهترین عملکرد خود را در افرادی که حدود ۲ روز از ابتلای ایشان می گذرد را دارا است.

زانامیویر (Relenza): 
برای بیماران ۷ سال به بالا طراحی شده و برای پیشگیری از آنفولانزا در بیماران ۵ سال به بالا، این دارو به صورت استنشاقی استفاده می شود و برای افرادی که مشکلات تنفسی مزمن مثل آسم یا انسداد ریوی دارند توصیه نمی شود و عوارض جانبی مانند سردرد، اسهال، تهوع، آبریزش و استفراغ ممکن است وجود داشته باشد.

پرامیویر (Rapivap): 
این دارو برای بهبود افراد مبتلا به آنفولانزا ۲ ساله یا بیشتر طراحی شده و به شکل درون وریدی تزریق می گردد و دارای اثر جانبی اسهال می باشد.

بالوکساویر (Xofluza):
یک قرص که برای افراد ۱۲ سال به بالا طراحی شده و کسانی که سالم بوده همچنین افرادی که در خطر بالاتری برای درگیر شدن با عوارض آنفولانزا هستند، این دارو دارای آثار جانبی مانند اسهال، تهوع و سردرد می باشد.

نکته: آمانتادین و ریمانتادین نیز برای مقابله با آنفولانزا طراحی شده اند ولی مقاومت ویروسی نسبت به آن ها گزارش شده است.


آیا آنتی بیوتیک ها در درمان آنفولانزا نقش دارند؟

آنتی بیوتیک ها داروهایی هستند که برای درمان عفونت های ناشی از عوامل باکتریایی طراحی شده اند ولی عفونت ناشی از آنفولانزا ویروسی می باشد و آنتی بیوتیک ها بر عفونت های ویروسی تاثیر ندارند و در صورتی که بدون تجویز متخصص و با بی احتیاطی مصرف شوند ممکن است موجب به خطر انداختن سلامتی و ایجاد مقاومت آنتی بیوتیکی در بیماری های آتی شوند.

چرا برخی متخصصین آنتی بیوتیک آزیترومایسین تجویز می کنند؟

بررسی گروهی از متخصصان نشان داده در عفونت ها و التهابات ریوی تنفسی ناشی از ویروس آنفولانزا برخی از علائم در نتیجه عفونت های ثانویه ناشی از باکتری های فرصت طلبی است که در اثر ضعف ایمنی ناشی از ویروس و ضعف ریه به آن حمله ور شده و در آن ایجاد عفونت باکتریایی شبه فیبروز می کنند. این باکتری ها نمودهایی شبیه به برونشیت و خلط سبز رنگ دارند که نشان دهنده عفونت باکتریایی است. این آنتی بیوتیک جهت بهبود یا جلوگیری از این عفونت باکتریایی پس از آلودگی به ویروس تجویز می گردد و به هیچ وجه بر ویروس اثر محدود کنندگی یا درمانی ندارد.

 

 

چگونه از آنفولانزا پیشگیری کنیم؟

برای پیشگیری از آنفولانزا کافیست به توصیه های اولیه و ساده ای که برای پیشگیری از هرگونه بیماری واگیرداری پیشنهاد می شود، عمل کرد:

  • واکسن آنفولانزا (نخستین و مهم ترین روش پیشگیری در زمان مناسب و ابتدای فصل همه گیری و پیش از بیمار شدن)
  • شستشوی دست ها بخصوص پیش از خوردن و آشامیدن
  • استفاده از محلول های ضد عفونی کننده با پایه الکل (حداقل ۶۰٪) 
  • پاک کردن سطوح آلوده
  • عدم لمس چشم یا دهان خود
  • استفاده از ماسک تنفسی ساده پارچه ای
  • رعایت فاصله ایمنی ۱/۵ متری 
  • بهبود بخشیدن سیستم ایمنی با سبک زندگی بهتر (رژیم سالم، پیاده روی حداقل ۴ روز و روزانه ۳۰ دقیقه در طول هفته)
  • ترک سیگار (بسیار مهم)
  • در صورت بروز علایم شدیدتر سریعاً به پزشک مراجعه شود.
  • در صورت وجود بیماری زمینه ای یا حساسیت به واکسن آنفولانزا، با مشورت پزشک استفاده کنید

 


بیشتر بخوانید: چه کسانی باید واکسن آنفولانزا بزنند؟ | نکات طلایی و سوالات متداول | پاییز ۱۳۹۹


 


مشاوره و نکات حمایتی

با فرارسیدن دوره همه گیری سالانه آنفولانزا و با توجه به همزمان شدن این دوره سالانه با شیوع جهانی ویروس کرونا (کووید ۱۹)، رعایت اصول ایمنی و بهداشتی با حساسیت بیشتری باید مورد توجه باشد. متاسفانه نرخ بیماری و بستری های زیاد و شباهت های بی بدیل علائم کرونا ویروس و آنفولانزا سبب سخت شدن شرایط برای کادر درمان و سخت تر شدن تشخیص و افتراق این دو بیماری از یکدیگر شده است. ولی از طرفی دیگر برجسته شدن اصول مراقبتی و رعایت پروتکل ها و نکات بهداشتی در مقابله با کرونا باعث شده تا اصول پیشگیرانه با قدرت بیشتری در بطن جامعه مورد توجه قرار بگیرند و از سرعت روند رو به گسترش این بیماری نیز بکاهد.
به هر شکل در صورت بروز علائم آنفولانزا یا شبه آنفولانزا اگر سابقه بیماری های مزمن و شدید ندارید، خود مراقبتی و استراحت و جایگزینی مایعات از دست رفته بدن اولین توصیه پیش رو می باشد و در صورت عدم بهبود و ازدیاد علایم حتماً به پزشک مراجعه شود. 

 

 


منابع:

https://www.mayoclinic.org

https://www.webmd.com

https://www.who.int

امیر فرهنگ رشیدی

ddd
تهران، میدان ونک ، خیابان برزیل شرقی ، خیابان شمس لاهیجانی، پلاک 23 ، مجتمع اداری رویال ونک ، طبقه دوم
ddd
info@colifelabs.com