آزمایشات و تست ھا کولایف

آزمایش آنتی بادی ضد هسته - (ANA) Antinuclear Antibody

نام های دیگر آزمایش: ANA ,Fluorescent Antinuclear Antibody, FANA ,Antinuclear Antibody Screen
کد آزمایش: 331
بخش آزمایشگاه:
هورمون‌شناسی و ایمنولوژی
اطلاعات آزمایش در یک نگاه
هدف از انجام این آزمایش چیست؟

آزمایش آنتی بادی ضد هسته (ANA) به عنوان یک آزمایش اولیه برای ارزیابی ابتلا به بیماری های خودایمنی به کار برده می‌شود. در این گروه از بیماری‌‌ها، سیستم ایمنی فرد بسیاری از بافت‌ها و اندام‌های بدن را تحت تاثیر قرار داده و تخریب می‌کند (بیماری های خود ایمن سیستمیک). 
آزمایش ANA یکی از آزمایش‌های اصلی و اولیه‌ای است که در جهت کمک به تشخیص لوپوس اریتماتوی سیستمیک (Systemic Lupus Erythematosus, SLE) درخواست داده می‌شود.
با این وجود، باید توجه داشت که یک آزمایش مثبت ANA به خودی خود بیماری خاصی را تشخیص نمی‌دهد و لازم است که آزمایش‌های تکمیلی دیگر برای تایید قطعی تشخیص اولیه یا رد یک بیماری خود ایمنی انجام شود. به عنوان مثال، نتایج آزمایش ANA و آزمایش‌های مکمل همراه آن با توجه به سابقه بالینی فرد و یافته‌های معاینه فیزیکی وی برای کمک به تشخیص یا رد اختلالات خود ایمنی مانند سندرم شوگرن، پلی میوزیت و اسکلرودرمی استفاده می‌شوند.

چه زمانی این تست درخواست می‌ شود؟

آزمایش آنتی بادی ضد هسته ANA در زمانی که پزشک علائم و نشانه‌هایی را در فرد مشاهده می‌کند که ممکن است به دلیل وجود یک اختلال خود ایمنی سیستمیک باشد درخواست داده می‌شود. افراد مبتلا به اختلالات خود ایمنی علائم مختلفی نشان می‌دهند. این علائم معمولا مبهم و غیر اختصاصی هستند، با گذشت زمان تغییر می‌کنند و به تدریج شدیدتر می‌شوند. علائم بیماری های خود ایمنی معمولا به صورت دوره‌ای و متناوب بروز پیدا می‌کنند و سپس بهبودی می‌یابند. زمانی که پزشک چنین علائم غیر اختصاصی و نامشخصی را مشاهده می‌کند انجام آزمایش آنتی بادی ضد هسته یا ANA را برای فرد توصیه می‌کند. برخی از این علائم و نشانه‌ها عبارتند از:

  • تب خفیف
  • خستگی مداوم 
  • احساس ضعف
  • درد عضلانی
  • درد شبیه آرتروز در یک یا چند مفصل
  • راش های قرمز پوستی (در بیماری لوپوس، لکه‌های قرمز رنگ شبیه پروانه در بینی و گونه‌ها)
  • حساسیت پوستی نسبت به نور
  • ریزش مو
  • بی حسی یا سوزن سوزن شدن در دست‌ها یا پاها
  • التهاب و آسیب به اندام‌ها و بافت‌ها مانند کلیه‌ها، ریه‌ها، قلب، سیستم عصبی مرکزی و رگ‌های خون

چه نمونه های برای این تست گرفته میشود؟

نمونه خون از رگ بازو

شرایط لازم برای انجام آزمایش چیست؟

نیاز به آمادگی خاص و ناشتا بودن قبل از آزمایش نیست.
(برخی از داروها می‌توانند نتایج آزمایش ANA را تحت تاثیر قرار دهند، بنابراین مصرف هرگونه دارو قبل از انجام این تست به پزشک و مسئولین آزمایشگاه اطلاع داده شود)

دسته بندی آزمایش هورمون شناسی و ایمنولوژی
مشخصات نمونه سرم
ماندگاری در دمای اتاق ۴۸ ساعت
ماندگاری در یخچال ۲ هفته
ماندگاری در فریزر ۱ ماه
متدولوژی
  • آنتی بادی فلورسنت غیر مستقیم (Indirect Fluorescent Antibody, IFA)
  • سنجش ایمنی (سنجش جذب ایمنی وابسته به آنزیم یا Enzyme-Linked Immunosorbent Assay, ELISA)
حداقل میزان نمونه ۰/۵ تا ۲ میلی‌لیتر
دستورالعمل نمونه گیری
  • ضدعفونی نمودن سطح پوست بیمار در محل نمونه گیری قبل از انجام نمونه گیری
  • تهیه نمونه خون از رگ بازو
  • استفاده از لوله‌های مخصوص جدا کننده سرم (Serum Separator Tube, SST)
  • ثبت مشخصات بیمار به طور صحیح و خوانا بر روی لوله آزمایش هر فرد قبل از انجام نمونه گیری (نام، تاریخ نمونه‌گیری و نوع آزمایش)
  • انتقال نمونه خون به درون لوله‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن، به آرامی و از کنار لوله آزمایش برای جلوگیری از همولیز و لیپمیک شدن نمونه خون
  • اطمینان از محکم بسته شدن درب لوله‌ها 
  • قرار دادن لوله‌های حاوی نمونه خون به طور مستقیم و بدون حرکت جهت لخته شدن خون
  • در صورت طولانی بودن زمان ارسال نمونه خون به آزمایشگاه، جدا نمودن سرم حداکثر تا ۲ ساعت پس از نمونه‌گیری 
  • نگهداری صحیح نمونه‌های سرم در یخچال یا فریزر بر اساس دستورالعمل شرایط نگهداری نمونه 
  • اجتناب از فریز کردن نمونه‌های خون 
  • انتقال نمونه‌ها به آزمایشگاه در شرایط استاندارد، با بسته بندی محکم و در صورت امکان در کنار یخ خشک
شرایط رد نمونه
  • ناخوانا بودن مشخصات بيمار (نام، تاریخ نمونه گیری و نوع آزمایش) 
  • عدم تطابق برگه درخواست آزمايش با نوع نمونه و مشخصات آن
  • كافی نبودن حجم نمونه
  • نشت نمونه به خارج از لوله آزمایش
  • هموليز يا لیپمیک بودن نمونه خون
  • طولانی شدن زمان ارسال نمونه به آزمایشگاه بدون در نظر گرفتن شرایط نگهداری نمونه
  • نگهداری و انتقال نمونه در شرایط نامناسب
۲ روز کاری (۴۸ ساعت پس از تحویل نمونه به آزمایشگاه)

محدوده مرجع در جواب آزمایش آنتی بادی‌ ضد هسته (ANA)، رنج نرمال برای هر فرد سالم را نمایش می‌دهد. مقادیر خارج از این محدوده می‌تواند نشان دهنده مشکلات احتمالی و یا بیماری در فرد باشد. لازم به ذکر است محدوده مرجع در برگه جواب آزمایش آزمایشگاه‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد. این تفاوت ناشی از تجهیزات آزمایشگاهی و یا روش‌های مختلف انجام تست است. لذا حتماً برای تفسیر جواب آزمایش ANA خود با پزشک معالج مشورت کنید.
محدوده مرجع ذکر شده در این سایت بر اساس یک روش آزمایشگاهی بوده و صرفاً جهت اطلاع می‌باشد.

نتیجه مثبت آزمایش ANA به معنای وجود آنتی بادی بر ضد هسته سلول‌های بدن شما است. با وجود آنکه نتیجه مثبت آزمایش ANA در فردی که علائم و نشانه‌ها مشکوک دارد، وجود یک بیماری خود ایمنی را نشان می‌دهد با این حال انجام آزمایش‌های تکمیلی دیگر و ارزیابی‌های بیشتر برای کمک به تشخیص نهایی بیماری لازم است. در آزمایش ANA نیز مانند آزمایش‌های دیگر امکان نتایج مثبت کاذب وجود دارد، به این معنا که در افراد سالم به دلیل وجود برخی از عوامل مداخله گر خون نتایج آزمایش ممکن است به اشتباه مثبت گزارش شوند.
نتایج ANA بر اساس روش‌های انجام آزمایش به صورت‌های مختلفی گزارش می‌شود: 

۱. روش آنتی بادی فلورسنت غیر مستقیم (IFA):

نتایج آزمایش ANA در روش IFA به صورت تیتر گزارش می‌شود و مقدار آنتی بادی ضد هسته را در نمونه خون فرد نشان می‌دهد. تیتر آنتی بادی ها به شکل نسبت بیان می‌شوند، زیرا در روش IFA مقداری از نمونه خون با سرم فیزیولوژی رقیق می‌شود و بر اساس نسبتی که نمونه خون رقیق شده نتیجه آزمایش ANA گزارش می‌شود. به عنوان مثال، نتیجه تیتر ۱:۳۲۰ (۱ به ۳۲۰) به این معنی است که یک قسمت از نمونه خون با ۳۲۰ قسمت سرم فیزیولوژی مخلوط شده است و این کمترین رقتی بوده که آنتی بادی های ضد هسته در نمونه همچنان قابل شناسایی بوده است. 

الگوهای فلورسنت سلولی:

در روش آنتی بادی فلورسنت غیر مستقیم (IFA) علاوه بر گزارش نتایج مثبت ANA بصورت تیتر، نوع خاصی از الگوی فلورسنت نیز توصیف می‌شود. در این مورد باید توجه داشت که اگرچه هر یک از اختلالات خود ایمنی با الگوی فلورسنت مشخصی مرتبط هستند، اما برخی مواقع همپوشانی‌هایی در الگوهای فلورسنت برای تشخیص بعضی از بیماری‌ها رخ می‌دهد. تعدادی از الگوهای رایج عبارتند از:

  • همگن (هموژن): مرتبط با لوپوس اریتمای سیستمیک (SLE)، بیماری بافت پیوندی مخلوط و لوپوس ناشی از دارو
  • لکه دار (گرانولار): مرتبط با SLE، سندرم شوگرن، اسکلرودرمی، پلی میوزیت، آرتریت روماتوئید و بیماری بافت پیوندی مخلوط
  • نوکلئولار: مرتبط با اسکلرودرمی و پلی میوزیت
  • الگوی سانترومر (پری فرال): مرتبط با اسکلرودرمی و CREST (کلسینوز، سندرم رینود، عدم تحرک مری، اسکلروداکتیلی، تلانژکتازی)

۲. روش سنجش ایمنی (سنجش جذب ایمنی وابسته به آنزیم یا ELISA):

نتایج آزمایش ANA در روش الایزا معمولاً به عنوان یک عدد با یک واحد اندازه گیری دلخواه گزارش می‌شوند (به عنوان مثال با نام اختصاری "U"). در روش الایزا یک نتیجه مثبت ANA نشان دهنده تعدادی واحد بالاتر از محدوده مرجع آزمایشگاه است. هر چه تعداد واحد گزارش شده از محدوده مرجع آزمایشگاه بیشتر باشد به این معناست که مقدار آنتی بادی ضد هسته بیشتری در نمونه خون فرد وجود داشته است.

بنابراین نتیجه مثبت یک آزمایش ANA که با استفاده از روش IFA  انجام شده است می‌تواند بصورت یک تیتر و یک الگویی فلورسنت گزارش شود، به عنوان مثال: "مثبت در رقت ۱:۳۲۰ با الگوی همگن". در هر دو روش IFN و الایزا، هرچه مقدار آنتی بادی ضد هسته گزارش شده بیشتر باشد، احتمالاً صحیح بودن نتیجه مثبت بیشتر است.

نتیجه مثبت آزمایش ANA:

در اغلب موارد نتایج مثبت ANA مرتبط با شرایط لوپوس اریتمای سیستمیک یا SLE است. حدود ۹۵ درصد از مبتلایان به SLE نتیجه آزمایش ANA مثبت دارند. نتایج مثبت آزمایش‌های تکمیلی ضد-dsDNA و ضد SM (آزمایش‌هایی که اغلب به عنوان بخشی از یک پنل ENA درخواست داده می‌شود) به تایید لوپوس منتشر کمک می‌کند. 

نتیجه منفی آزمایش ANA:

نتیجه منفی ANA ممکن است منجر به عدم تشخیص لوپوس یا دیگر بیماری های خودایمنی شود. معمولاً تکرار مجدد آزمایش ANA بلافاصله بعد از منفی شدن نتیجه آزمایش لازم نیست. با این وجود، به دلیل آن که علائم بیماری‌های خود ایمنی معمولاً بطور متناوب بروز می‌کنند، در صورت تکرار علائم ممکن است لازم باشد آزمایش ANA تکرار شود.
در صورتی که فرد دوران بهبودی بیماری خود ایمنی را سپری می‌کند، ممکن است نتیجه آزمایش ANA او منفی شود. در صورت منفی شدن نتیجه آزمایش ANA، انجام آزمایش های آنتی بادی تکمیلی، بجز در موارد نادر، لازم نیست.

چه چیزهای در این تست بررسی میشوند؟

آنتی بادی های ضد هسته ای (ANA) گروهی از آنتی بادی های خودی هستند که توسط سیستم ایمنی خود فرد تولید می‌شوند. این آنتی بادی ها نمی‌توانند به اندازه کافی تفاوت میان اجزا سلولی "خودی" و "غیرخودی" را از یکدیگر تشخیص دهند و باعث ایجاد و بروز علائمی مانند التهاب بافت‌ها، درد مفاصل، درد در عضلات و خستگی می‌شوند. از آنجایی که این آنتی بادی ها به طور اختصاصی اجزا موجود در هسته سلول را هدف قرار می‌دهند "ضد هسته" نامیده می‌شوند. آنتی بادی های ضد هسته نمی‌توانند به قسمت هسته سلول‌های خودی دسترسی پیدا کنند و احتمالاً به سلول‌های زنده آسیب نمی‌رسانند. با این حال، ANA قادر است با اجزا هسته که از سلول‌های آسیب دیده یا در حال مرگ آزاد می‌شوند واکنش دهد و به بافت آسیب برساند.
آزمایش آنتی بادی ضد هسته یکی از آزمایش‌های اولیه برای کمک به تشخیص بیماری های خود ایمنی مشکوک یا رد سایر شرایط با علائم و نشانه‌های مشابه است. نتیجه آزمایش ANA ممکن است به دلیل چندین اختلال خودایمنی مختلف مثبت شود. بیماران مبتلا به اختلال خود ایمنی لوپوس اریتماتوی سیستمیک (SLE) تقریباً همیشه از نظر ANA مثبت هستند، اما درصد بیماران مبتلا به سایر اختلالات خود ایمنی که نتایج مثبت ANA دارند متفاوت است. علاوه بر این، تعداد قابل توجهی از بیماران با انواع مختلفی از اختلالات (و حتی برخی از افراد سالم) ممکن است سطوح پایینی از ANA مثبت را داشته باشند.
آزمایشگاه‌های مختلف ممکن است از روش‌های مختلفی برای تشخیص ANA استفاده کنند:

  • آزمایش آنتی بادی فلورسنت غیر مستقیم (IFA): روش IFA یک روشی سنتی در تشخیص وجود ANA است. در این روش وجود (یا عدم وجود) آنتی بادی و الگوی فلورسانس آن به عنوان نتیجه آزمایش گزارش می‌شود
  • آزمایش سنجش ایمنی (الایزا): بعضی از آزمایشگاه‌ها ممکن است از روش سنجش ایمنی برای غربالگری ANA استفاده کنند و از روش IFA فقط برای تأیید نتایج مثبت و یا گزارش نتایج مثبت و منفی استفاده کنند. روش الایزا معمولاً با استفاده از دستگاه‌های دقیق خودکار انجام می‌شود. با وجود آنکه حساسیت روش‌های سنجش ایمنی در جهت تشخیص اختلالات خود ایمنی در مقایسه با IFA ممکن است حساسیت کمتری داشته باشند، اما بیشتر بکار می‌روند

انواع مختلف آنتی بادی های ضد هسته که با بر علیه بخش‌های مختلف هسته سلول تولید می‌شوند و به روش الایزا قابل شناسایی هستند عبارتند از:
 Ro-52 ،Jo-1 ،Scl-70 ،SS-B ،SS-A ،Sm ،nRNP/Smٰ ،ribosomal P-protein ،Centromeres ،Histones ،dsDNA

سوالات متداول

آزمایش آنتی بادی ضد هسته یا ANA برای کمک به تشخیص اختلالات خود ایمنی مثل لوپوس درخواست داده می‌شوند و در جهت ردیابی یا نظارت بر روند بالینی بیماری‌ها مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. بنابراین، پس از تشخیص قطعی اختلال خود ایمنی، معمولاً انجام دوره‌ای آزمایش های ANA ضرورتی ندارد.

بجز موارد ابتلا به بیماری های خودایمنی، نتیجه آزمایش ANA در شرایط دیگری از جمله ابتلا به برخی از بیماری‌ها یا در صورت استفاده از بعضی داروهای خاص ممکن است مثبت گزارش شود. این شرایط به صورت جزئی تر عبارتند از:
- برخی از عفونت‌ها
- هپاتیت خود ایمن
- سیروز صفراوی اولیه
- مصرف داروهای هیدرالازین، ایزونیازید، پروکائین آمید و بعضی از داروی ضد تشنج

بله، در حدود ۳ تا ۵ درصد از افراد سالم ممکن است از نظر ANA مثبت باشند. همچنین در افراد سالم بالای ۶۵ سال نیز ممکن است این میزان به ۱۰ تا ۳۷ درصد برسد. زیرا با افزایش سن مقدار آنتی بادی های ضد هسته در بدن بطور طبیعی افزایش می‌یابند. این نتایج، مثبت کاذب در نظر گرفته می‌شوند زیرا به دلیل ابتلای فرد به بیماری خود ایمنی نیستند. چنین مواردی در زنان بیشتر از مردان است.

آنتی بادی های ضد هسته، آنتی بادی‌هایی هستند که علیه برخی از اجزای موجود در هسته سلول عمل می‌کنند، از این رو "ضد هسته" نامیده می‌شوند. برخی از آنتی بادی‌های مرتبط با اختلالات خود ایمنی که ممکن است علیه اجزا موجود در سیتوپلاسم عمل کنند نیز با آزمایش ANA تشخیص داده شوند.

بیماری های خودایمن اغلب بر بدن تاثیرات فراگیر داشته و ماهیتاً بسیار پیچیده هستند. پزشک نتایج آزمایش را برای شما تفسیر می‌کند و برای تشخیص قطعی بیماری ممکن است نیاز به مقایسه نتایج آزمایش‌های مختلف و بررسی شدت علائم فرد در طول یک دوره زمانی داشته باشد. در طی این مدت پزشک می‌تواند سایر علائم احتمالی بیماری فرد را ارزیابی کرده و بیماری را با اطمینان بیشتری تشخیص دهد.

اگر کسی علائمی مانند آرتروز، بثورات پوستی (به خصوص به شکل پروانه بر روی بینی) و حساسیت پوستی به نور را نیز داشته باشد، احتمالاً به لوپوس مبتلا است.

پزشک ممکن است آزمایش‌هایی را که وجود التهاب در بدن را تشخیص می‌دهند درخواست دهد، مانند رسوب گلبول‌های قرمز و یا پروتئین واکنش پذیر C. برای ارزیابی یک فرد مبتلا به SLE آزمون ایمونوگلوبولین‌های کل نیز ممکن است درخواست داده شود. برای نظارت بر روند بیماری آزمایش‌های مکمل انجام می‌شود.

به دلیل اینکه علائم بیماری‌های خودایمنی اغلب بطور متناوب بروز می‌کنند و سپس از بین می‌رود، مشاهده الگویی که بتواند لوپوس یا سایر بیماری‌های خود ایمنی را نشان دهد ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد.
پزشک بر اساس نتایج آزمایش ANA، آزمایش‌های تکمیلی دیگر، علائم بالینی و سوابق پزشکی فرد نوع اختلالات خود ایمنی او را تشخیص خواهد داد.
ddd
تهران، میدان ونک ، خیابان برزیل شرقی ، خیابان شمس لاهیجانی، پلاک 23 ، مجتمع اداری رویال ونک ، طبقه دوم
ddd
info@colifelabs.com