آزمایشات و تست ھا کولایف

آزمایش سدیمانتاسیون گلبول‌های قرمز - Erythrocyte Sedimentation Rate (ESR)

نام های دیگر آزمایش: آزمایش اندازه گیری سرعت رسوب گلبول های قرمز، آزمایش میزان رسوب گلبول های قرمز
ESR - Sed Rate - Sedimentation Rate - Westergren Sedimentation Rate - Wintrobe Sedimentation Rate
کد آزمایش: 101
بخش آزمایشگاه:
هماتولوژی و انعقاد
اطلاعات آزمایش در یک نگاه
هدف از انجام این آزمایش چیست؟

آزمایش سرعت رسوب گلبول قرمز (ESR یا Sed rate) یک آزمایش نسبتاً ساده، ارزان و غیر اختصاصی است که سالهاست برای کمک به تشخیص التهاب مرتبط با بیماری‌هایی مانند عفونت‌ها، سرطان‌ها و بیماری‌های خودایمنی استفاده می‌شود. همچنین ESR برای کمک به تشخیص برخی بیماری‌های خاص التهابی دیگر همچون آرتریت گیجگاهی، واسکولیت سیستمیک و پلی میالژیا روماتیکا استفاده می‌شود. نتیجه این آزمایش در تایید تشخیص بیماری‌های التهابی بسیار کمک کننده است. بعلاوه آزمایش سدیمانتاسیون ممکن است برای نظارت بر شدت پیشرفت بیماری و پاسخ به درمان بیماری‌های التهابی و برخی از بیماری‌های دیگر مانند لوپوس نیز استفاده شود. 

چه زمانی این تست درخواست می‌ شود؟

آزمایش سرعت رسوب گلبول های قرمز هنگام شک در وجود شرایط یا بیماری‌های التهابی در بدن درخواست داده می‌شوند. برای تشخیص بیماری‌های التهابی و عفونی قبل از انجام هر آزمایشی پزشک ممکن است در ابتدا آزمایش ESR را درخواست دهد. بیماری‌های التهابی متعددی مانند احساس درد در مفاصل ناشی از آرتروز و یا علائم گوارشی به دلیل بیماری التهابی روده ممکن است با استفاده از این آزمایش تشخیص داده شود. زمانی که فرد علائم بیماری‌های پلی میالژیا روماتیکا، واسکولیت سیستمیک یا آرتریت تمپورال را نشان دهد لازم است که آزمایش سدیمانتاسیون مورد بررسی قرار گیرد. علائم این بیماری‌ها شامل:

  • تب
  • سردرد
  • درد گردن یا شانه 
  • درد لگن
  • کم خونی
  • کم اشتهایی 
  • کاهش وزن غیر قابل توضیح 
  • سفتی مفاصل

این آزمایش همچنین می‌تواند در فواصل منظم برای کمک به نظارت بر روند درمان یا پیشرفت بیماری‌های تشخیص داده شده انجام شود.

چه نمونه های برای این تست گرفته میشود؟

نمونه خون از رگ بازو

شرایط لازم برای انجام آزمایش چیست؟

- نیاز به آمادگی خاص و ناشتا بودن قبل از آزمایش نیست.
- برخی از داروها و مکمل‌ها می‌توانند نتایج آزمایش ESR را تحت تاثیر قرار دهند، مانند: قرص‌های پیشگیری از بارداری، آسپرین، کورتیزون و ویتامین A. بنابراین حتماً مصرف هرگونه دارو یا مکمل قبل از انجام این تست به پزشک و مسئولین آزمایشگاه اطلاع داده شود.

دسته بندی آزمایش هماتولوژی و انعقاد
مشخصات نمونه خون کامل سدیم سیترات
ماندگاری در دمای اتاق ۴ ساعت
ماندگاری در یخچال ۲۴ ساعت
ماندگاری در فریزر غیر قابل قبول
متدولوژی

اندازه‌گیری سدیمانتاسیون گلبول های قرمز (Sedimentation Rate)

حداقل میزان نمونه ۲ تا ۴ میلی‌لیتر
دستورالعمل نمونه گیری
  • ضدعفونی نمودن سطح پوست بیمار در محل نمونه‌گیری قبل از انجام نمونه‌گیری
  • تهیه نمونه خون از رگ بازو
  • استفاده از لوله‌های باریک مخصوص آزمایش ESR حاوی ماده ضد انعقاد خون سدیم سیترات 
  • ثبت مشخصات بیمار به طور صحیح و خوانا بر روی لوله آزمایش فرد قبل از انجام نمونه‌گیری (نام، تاریخ نمونه‌گیری و نوع آزمایش)
  • انتقال نمونه خون به درون لوله‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن، به آرامی و از کنار لوله آزمایش برای جلوگیری از همولیز و لیپمیک شدن نمونه خون
  • اطمینان از محکم بسته شدن درب لوله 
  • قرار دادن لوله حاوی نمونه خون به مدت ۳ تا ۵ دقیقه بر روی میکسر و یا سر و ته کردن آرام لوله ۸ تا ۱۰ بار
  • قرار دادن لوله بطور مستقیم و بدون حرکت جهت جدا شدن پلاسما
  • نگهداری صحیح نمونه خون کامل تا زمان انتقال به آزمایشگاه بر اساس دستورالعمل شرایط نگهداری نمونه 
  • اجتناب از فریز کردن نمونه خون 
  • انتقال نمونه به آزمایشگاه در شرایط استاندارد، با بسته‌بندی محکم و در کنار یخ خشک
شرایط رد نمونه
  • ناخوانا بودن مشخصات بیمار (نام، تاریخ نمونه‌گیری و نوع آزمایش) 
  • عدم تطابق برگه درخواست آزمایش با نوع نمونه و مشخصات آن
  • کافی نبودن حجم نمونه
  • نشت نمونه به خارج از لوله آزمایش 
  • استفاده از لوله نامناسب جمع‌آوری نمونه (استفاده از لوله‌های مخصوص سرم یا لوله‌های غیر اختصاصی ESR) 
  • نمونه‌ خون فریز شده
  • وجود لخته یا همولیز در نمونه
  • طولانی شدن زمان ارسال نمونه به آزمایشگاه بدون در نظر گرفتن شرایط نگهداری نمونه
  • نگهداری و انتقال نمونه در دمای نامناسب
۱ روز کاری (۲۴ ساعت پس از تحویل نمونه به آزمایشگاه)

محدوده مرجع در جواب آزمایش سرعت رسوب گلبول های قرمز، رنج نرمال برای هر فرد سالم را نمایش می‌دهد. مقادیر خارج از این محدوده می‌تواند نشان دهنده مشکلات احتمالی و یا بیماری در فرد باشد. لازم به ذکر است محدوده مرجع در برگه جواب آزمایش آزمایشگاه‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد. این تفاوت ناشی از تجهیزات آزمایشگاهی و یا روش‌های مختلف انجام تست است. لذا حتماً برای تفسیر جواب آزمایش سدیمانتاسیون گلبول های قرمز خود با پزشک معالج مشورت کنید.
محدوده مرجع ذکر شده در این سایت بر اساس یک روش آزمایشگاهی بوده و صرفاً جهت اطلاع می‌باشد.

نتیجه آزمایش ESR بر حسب میلی‌متر و بر اساس مقدار مایع شفاف خون (پلاسما) که پس از یک ساعت در قسمت بالای لوله آزمایش مشاهده می‌شود گزارش می‌گردد (میلی‌متر در ساعت، mm/hr). محدوده مرجع این آزمایش وابسته به جنس بوده و در زنان و مردان متفاوت می‌باشد. این مقادیر در جدول زیر ذکر شده است:
 

جنس

محدوده مرجع (نرمال) 

زنان 

کمتر از mm/hrز۲۹ 

مردان

کمتر از mm/hrز۲۲ 

 
چه چیزهای در این تست بررسی میشوند؟

سرعت رسوب گلبول های قرمز آزمایشی است که به طور غیر مستقیم میزان التهاب بدن را اندازه‌گیری می‌کند. این تست در واقع سرعت رسوب گلبول های قرمز را در نمونه خونی که در یک لوله بلند، نازک و عمودی ریخته شده است اندازه‌گیری می‌کند. نتایج این آزمایش بر اساس مقدار مایع شفافی که پس از یک ساعت در قسمت بالای لوله مشاهده می‌گردد، بر حسب میلی‌متر گزارش می‌شود. وقتی نمونه خون در یک لوله آزمایش ریخته می‌شود، گلبول‌های قرمز آن معمولاً به آرامی ته نشین شده و مقدار کمی مایع شفاف به نام پلاسما بر روی گلبول‌های قرمز باقی می‌ماند. گلبول‌های قرمز در حضور برخی از پروتئین‌ها مانند پروتئین‌های واکنش پذیر فاز حاد (CRP) و فیبرینوژن با سرعت بیشتری رسوب می‌کنند. CRP و فیبرینوژن خون در پاسخ به التهاب افزایش می‌یابد و افزایش مقدار آن‌ها منجر به افزایش سرعت رسوب گلبول های قرمز خون می‌شود. التهاب بخشی از پاسخ ایمنی بدن است. این پاسخ ایمنی می‌تواند حاد (مثال پس از ضربه، آسیب یا عفونت) یا برای مدت طولانی (مزمن) همراه با بیماری‌هایی مانند بیماری‌های خودایمنی یا سرطان رخ دهد.
تست سدیمانتاسیون یک آزمایش تشخیصی غیر اختصاصی است و عوامل دیگر می‌توانند آن را تحت تاثیر قرار می‌دهند. از این رو نتیجه آن باید همراه با شرایط بالینی، سابقه سلامت فرد و نتایج سایر تست‌های آزمایشگاهی فرد مورد ارزیابی قرار گیرد. در صورت مطابقت Sed rate و یافته‌های بالینی، پزشک ممکن است بتواند تشخیص مشکوک خود را تایید یا رد کند.

در مواردی که نتیجه این آزمایش کمتر از حد نرمال است، عواملی مانند اختلالات خونی ممکن است در آن دخیل باشند. این اختلالات شامل:

  • پلی سیتمی (افزایش تعداد گلبول های قرمز خون)
  • کم خونی داسی شکل
  • لکوسیتوز (افزایش غیرطبیعی گلبول های سفید خون)

نتیجه آزمایش سدیمانتاسیون بالا به تنهایی و بدون هیچ گونه علائم بیماری خاصی، معمولاً اطلاعات کافی در مورد تشخیص بیماری در اختیار پزشک قرار نمی‌دهد. علاوه بر این، یک نتیجه نرمال آن به تنهایی نیز نمی‌تواند نبودن التهاب یا بیماری را رد کند. نتیجه بالاتر از محدوده مرجع آزمایش سرعت رسوب گلبول های قرمز می تواند به دلیل هر یک از شرایط زیر باشد:

  • عفونت شدید
  • پلی میالژیا روماتیکا
  • آرتریت گیجگاهی
  • روماتیسم مفصلی
  • تب روماتیسمی
  • بیماری التهابی روده (IBD)
  • بیماری قلبی- عروقی
  • بیماری کلیوی
  • سرطان‌های خاص مانند مولتیپل میلوما

نتیجه ESR متوسط ​​ممکن است بیشتر در نتیجه افزایش سن، بارداری، قاعدگی، کم خونی و عفونت باشد. اگر نتایج این آزمایش شما خارج از محدوده مرجع است، لزوماً به این معنی ابتلا فرد به یک بیماری بالینی نمی‌باشد. هنگامی که برای بررسی و کنترل یک بیماری تست سدیمانتاسیون با فواصل زمانی مشخص انجام می‌شود، افزایش آن ممکن است نشان دهنده افزایش التهاب یا پاسخ ضعیف به درمان باشد. بر خلاف آن، سرعت رسوب گلبول های قرمز نرمال یا کاهش یافته می‌تواند پاسخ مناسب بدن فرد به درمان را نشان دهد.
با وجود آزمایش‌های اختصاصی‌تر، آزمایش ESR همچنان برای تشخیص و نظارت بر آرتریت گیجگاهی، واسکولیت سیستمیک و پلی میالژیا روماتیکا درخواست داده می‌شود. نتیجه این تست در تشخیص افتراقی بیماری روماتیسمی بسیار مفید است. بعلاوه، تست سدیمانتاسیون در زمانی که آزمایش‌های جدیدتر منابع محدودی دارند و یا برای کنترل روند بیماری در دسترس نیستند، گزینه خوبی است. این تست معمولاً همراه با آزمایش‌های دیگر، مانند پروتئین واکنش پذیر Cز(C-reactive protein,CRP) درخواست داده می‌شود.

سوالات متداول

زیرا با وجود آنکه در اغلب موارد نتیجه بالا آن نشان دهنده وجود التهاب است، اما درباره‌ی موضع و علت التهاب به پزشک متخصص اطلاعاتی نمی‌دهد. علاوه بر این، ESR تحت شرایط دیگری غیر از التهاب نیز می‌تواند افزایش یابد. به همین دلیل این تست معمولاً همراه با آزمایشی مانند پروتئین واکنش پذیر C یا C-reactive protein ،CRP درخواست داده می‌شود.

یک نتیجه آزمایش سدیمانتاسیون به طور خاص هیچ بیماری را تشخیص نمی‌دهد، اما می‌تواند اطلاعاتی در مورد وجود یا عدم وجود التهاب در بدن فرد گزارش دهد. اگر نتایج این تست غیرطبیعی باشد، پزشک برای پی بردن به دلیل آن به اطلاعات بیشتری نیاز دارد. به همین منظور احتمالاً قبل از تشخیص قطعی بیماری شما، تست‌های آزمایشگاهی بیشتری را درخواست می‌دهد.

بله، افراد مبتلا به مولتیپل میلوما یا ماکروگلوبولینمی والدنشتروم (تومورهایی که مقادیر زیادی ایمونوگلوبولین ایجاد می‌کنند) نیز معمولاً دارای ESR بسیار بالایی می‌باشند.

بله، برخی از داروها و مکمل‌ها می‌توانند نتایج ESR را تحت تاثیر قرار دهند، مانند:
- قرص‌های پیشگیری از بارداری
- آسپرین
- کورتیزون
- ویتامین A

التهاب در مدت کوتاه (حاد) یا در مدت زمان طولانی (مزمن) رخ دهد و می‌تواند ناشی از انواع شرایط و بیماری‌ها باشد. برخی از این شرایط عبارتند از:
- عفونت‌ها
- آرتروز
- بیماری‌های خود ایمنی مانند لوپوس
- بیماری التهابی روده

پزشک ممکن است همراه با ESR آزمایش پروتئین واکنش پذیر C یا CRP و همچنین سایر آزمایشات عمومی مانند پنل متابولیک جامع (CMP) یا شمارش کامل سلول های خون (CBC) را درخواست دهد. نمونه‌هایی از آزمایش‌های دیگر که ممکن است پزشک بر اساس علائم شما به همراه سدیمانتاسیون یا بعد از بررسی نتایج آن برای فرد درخواست دهد عبارتند از:
- آنتی بادی ضد هسته (ANA)
- فاکتور روماتوئید (RF)
- الکتروفورز پروتئین فیبرینوژن سرم
افزایش ESR به طور معمول در نتیجه دو نوع پروتئین، گلوبولین ها و یا فیبرینوژن است. بسته به سابقه پزشکی و علائم فرد، ممکن است پزشک آزمایش تعیین سطح فیبرینوژن و الکتروفورز پروتئین فیبرینوژن پلاسما را نیز درخواست دهد. در صورتی که پزشک مشکوک به عفونت شدید در فرد باشد، ممکن است آزمایش کشت خون نیز تجویز کند.

سدیمانتاسیون گلبول قرمز و پروتئین واکنش پذیر (CRP) هر دو نشان دهنده التهاب هستند. به طور کلی ESR به اندازه سرعت CRP تغییر نمی‌کند، چه در آغاز التهاب و چه هنگامی که التهاب برطرف شده باشد. با وجود آنکه CRP به اندازه ESR تحت تأثیر سایر فاکتورها قرار نمی‌گیرد و مارکر بهتری برای التهاب است، اما به دلیل راحتی آزمایش سرعت رسوب گلبول قرمز بسیاری از پزشکان زمانی که مشکوک به التهاب هستند این آزمایش را به عنوان تست اولیه و پایه درخواست می‌دهند.

تغییرات در سدیمانتاسیون گلبول قرمز ممکن است وجود یا کاهش عفونت و التهاب را نشان دهد. اگر فردی به یک بیماری التهابی مزمن مبتلا باشد، ممکن است ESR او با توجه به شدت یا روند وضعیت بالینی در نوسان باشد. هنگامی که برای بررسی و کنترل یک بیماری این آزمایش با فواصل زمانی مشخص انجام شود، بالا رفتن ESR ممکن است نشان‌دهنده افزایش التهاب یا پاسخ ضعیف به درمان باشد. بر خلاف آن، سدیمانتاسیون‌های نرمال یا کاهش یافته می‌تواند نشان‌دهنده پاسخ مناسب بیماری فرد به درمان باشد.

سدیمانتاسیون پایین در شرایطی که موجب مهار رسوب طبیعی گلبول‌های قرمز خون باشد، مشاهده می‌شود، مانند پلی سیتمی، لکوسیتوز و برخی از ناهنجاری‌های پروتئینی. برخی تغییرات در شکل سلول‌های قرمز خونی (مانند بیماری کم خونی داسی شکل) نیز ESR را کاهش می‌دهد.

https://www.medlineplus.gov
https://www.labtestsonline.org
https://www.mayoclinic.org

ddd
تهران، میدان ونک ، خیابان برزیل شرقی ، خیابان شمس لاهیجانی، پلاک 23 ، مجتمع اداری رویال ونک ، طبقه دوم
ddd
info@colifelabs.com