آزمایشات و تست ھا کولایف

آزمایش فریتین - Ferritin

نام های دیگر آزمایش: سرم فریتین، فریتین سرم
Serum Ferritin
کد آزمایش: 775
بخش آزمایشگاه:
بیوشیمی
اطلاعات آزمایش در یک نگاه
هدف از انجام این آزمایش چیست؟

آزمایش فریتین (Ferritin test) برای تعیین ظرفیت ذخیره آهن کل بدن و کمک به تشخیص کمبود آهن یا تجمع زیاد آهن درخواست داده می‌شود. این آزمایش اغلب به همراه دیگر آزمایش های آهن و ظرفیت اتصال آهن کلدر جهت تعیین سطح ذخایر آهن خون بدن (کمبود آهن یا آهن اضافه بار) و تشخیص بیماری‌های آنمی فقر آهن، هموکروماتوزیس، بیماری های کبدی، بیماری‌های التهابی و حتی سرطان انجام می‌شود. 

چه زمانی این تست درخواست می‌ شود؟

  • هنگامی که نتیجه آزمایش شمارش کامل سلول های خون (CBC) نشان دهد که هموگلوبین و هماتوکریت فرد پایین است و گلبول های قرمز خون او کوچک‌تر و کمرنگ‌تر از حد طبیعی (میکروسیت و هیپوکرومیک) هستند، تست فریتین همراه با سایر آزمایش های آهن درخواست داده می‌شود. زیرا این نتایج می‌توانند نشان دهنده کم خونی ناشی از کمبود آهن باشند؛ حتی در شرایطی که فرد علائم و نشانه‌های کم خونی را نشان ندهد.
  • در زمانی که پزشک علائم و نشانه‌های کم خونی فقر آهن را در فرد مشاهده کند این آزمایش به همراه سایر آزمایشات مربوط به آهن درخواست داده می‌شود. علائمی از قبیل:
    • خستگی مزمن/ خستگی
    • ضعف
    • سرگیجه
    • سردرد
    • رنگ پریدگی
  • در صورت مشکوک بودن پزشک به اضافه بودن سطح آهن خون بدن، لازم است که سطح فریتین فرد تعیین شود. علائم و نشانه‌های این پدیده که در اثر تجمع آهن در خون و بافت‌ها رخ می‌دهد، در افراد مختلف متفاوت است و با گذشت زمان شدیدتر می‌شود. این علائم شامل:
    • درد مفصل
    • خستگی ضعف
    • کاهش وزن
    • کمبود انرژی
    • درد شکم
    • از دست دادن میل جنسی
    • آسیب به اعضای بدن مانند قلب و کبد

به منظور تایید وجود آهن بیشتر از حد طبیعی، سایر آزمایش های آهن نظیر اندازه‌گیری ظرفیت اتصال آهن (TIBC) و آزمایش ژنتیکی هموکروماتوز ارثی نیز ممکن است درخواست داده شود.

  • زمانی که فرد برخی از علائم بیماری‌های کبدی، التهابی، آرتریت روماتوئید، پرکاری تیروئید و یا برخی از سرطان‌ها را نشان می‌دهد این آزمایش برای کمک به تشخیص این بیماری‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد.

چه نمونه های برای این تست گرفته میشود؟

نمونه خون از رگ بازو

شرایط لازم برای انجام آزمایش چیست؟

- برای انجام آزمایش فریتین ممکن است پزشک به فرد مراجعه کننده توصیه کند ناشتا باشد و ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش چیزی به جز آب نخورده باشد
- در صورتی مصرف از داروهای مکمل آهن لازم است قبل از انجام آزمایش در مورد مصرف یا قطع آن با پزشک مشورت شود و مسئولین انجام آزمایش را در این مورد مطلع ساخت

دسته بندی آزمایش بیوشیمی
مشخصات نمونه سرم
ماندگاری در دمای اتاق ۸ ساعت
ماندگاری در یخچال ۲ روز
ماندگاری در فریزر ۳ ماه
متدولوژی
  • ایمونواسی کمی لومینسانس (Chemiluminescence immunoassay, CLIA) 
  • الکترو کمی لومینسانس (Electrochemiluminescence, ECL)
  • سنجش جذب ایمنی وابسته به آنزیم، الایزا (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay, ELISA)
حداقل میزان نمونه ۰/۵ تا ۲ میلی‌لیتر
دستورالعمل نمونه گیری
  • ضدعفونی نمودن سطح پوست بیمار در محل نمونه‌گیری قبل از انجام نمونه‌گیری
  • تهیه نمونه خون از رگ بازو
  • استفاده از لوله‌های مخصوص جدا کننده سرم (Serum Separator Tube, SST)
  • ثبت مشخصات بیمار به طور صحیح و خوانا بر روی لوله آزمایش هر فرد قبل از انجام نمونه گیری (نام، تاریخ نمونه‌گیری و نوع آزمایش)
  • انتقال نمونه خون به درون لوله‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن، به آرامی و از کنار لوله آزمایش برای جلوگیری از همولیز و لیپمیک شدن نمونه خون
  • اطمینان از محکم بسته شدن درب لوله‌ها 
  • قرار دادن لوله‌های حاوی نمونه خون به طور مستقیم و بدون حرکت جهت لخته شدن خون
  • در صورت طولانی بودن زمان ارسال نمونه خون به آزمایشگاه، جدا نمودن سرم حداکثر تا ۲ ساعت پس از نمونه‌گیری 
  • نگهداری صحیح نمونه‌های سرم در یخچال یا فریزر بر اساس دستورالعمل شرایط نگهداری نمونه 
  • اجتناب از فریز کردن نمونه‌های خون 
  • انتقال نمونه‌ها به آزمایشگاه در شرایط استاندارد، با بسته‌بندی محکم و در صورت امکان در کنار یخ خشک
شرایط رد نمونه
  • ناخوانا بودن مشخصات بیمار (نام، تاریخ نمونه‌گیری و نوع آزمایش) 
  • عدم تطابق برگه درخواست آزمایش با نوع نمونه و مشخصات آن
  • كافی نبودن حجم نمونه
  • نشت نمونه به خارج از لوله آزمایش
  • همولیز یا لیپمیک بودن نمونه خون
  • طولانی شدن زمان ارسال نمونه به آزمایشگاه بدون در نظر گرفتن شرایط نگهداری نمونه
  • نگهداری و انتقال نمونه در شرایط نامناسب
۱ روز کاری (۲۴ ساعت پس از تحویل نمونه به آزمایشگاه)

محدوده مرجع در جواب آزمایش فریتین، رنج نرمال برای هر فرد سالم را نمایش می‌دهد. مقادیر خارج از این محدوده می‌تواند نشان دهنده مشکلات احتمالی و یا بیماری در فرد باشد. لازم به ذکر است محدوده مرجع در برگه جواب آزمایش آزمایشگاه‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد. این تفاوت ناشی از تجهیزات آزمایشگاهی و یا روش‌های مختلف انجام تست است. لذا حتماً برای تفسیر جواب آزمایش فریتین خود با پزشک معالج مشورت کنید.
محدوده مرجع ذکر شده در این سایت بر اساس یک روش آزمایشگاهی بوده و صرفاً جهت اطلاع می‌باشد.

نتیجه این آزمایش در مردان و زنان متفاوت است و بر حسب میکروگرم بر لیتر گزارش می‌شود.

 

جنسیت

محدوده مرجع (نرمال)

زن

µg/Lز۳۰۷ - ۱۱

مرد

µg/Lز۳۳۶ - ۲۴

 

تست فریتین اغلب همراه با نتایج سایر آزمایش های آهن ارزیابی می‌شود. خلاصه‌ای از تغییرات آزمایش های آهن که در بیماری‌های مختلف مرتبط با وضعیت آهن دیده می‌شود، در جدول زیر نشان داده شده است.
 

بیماری

آهن

ظرفیت کل اتصال به آهن (TIBC)/ ترانسفرین

ظرفیت اتصال به آهن اشباع نشده (UIBC)

درصد اشباع ترانسفرین

فریتین

فقر آهن

پایین

بالا

بالا

پایین

پایین

هموکروماتوزی/ هموسیدروزیس

بالا

پایین

پایین

بالا

بالا

بیماری‌های مزمن

پایین

پایین/ نرمال

پایین/ نرمال

پایین/ نرمال

نرمال/ بالا

کم خونی همولیتیک

بالا

پایین/ نرمال

پایین/ نرمال

بالا

بالا

کم خونی سیدروبلاستیک

نرمال/بالا

پایین/ نرمال

پایین/ نرمال

بالا

بالا

مسمومیت آهن

بالا

نرمال

پایین

بالا

نرمال

 


بیشتر بخوانید: چگونه جواب آزمایش را بخوانیم و تفسیر کنیم؟


 

چه چیزهای در این تست بررسی میشوند؟

فریتین پروتئینی حاوی آهن است که شکل اصلی آهن ذخیره شده در داخل سلول‌ها می‌باشد. مقدار آزاد شده آن از سلول‌ها به جریان خون، بازتابی از مقدار کل آهن ذخیره شده در بدن است. با کمک تست فریتین می‌توان این مقدار فریتین موجود در خون را اندازه‌گیری کرد. آهن یک عنصر کمیاب و از مواد مغذی و ضروری بدن است که برای تولید گلبول‌های قرمز خون سالم (RBC) ضروری می‌باشد. به دلیل آن که بدن نمی‌تواند خود آهن تولید کند، باید آن را از طریق خوردن غذا یا مکمل‌ها تامین و جذب کند. در افراد سالم بیشترین مقدار آهن جذب شده در هموگلوبین گلبول‌های قرمز خون قرار می‌گیرد. از طرف دیگر بخش اعظم باقیمانده آن به صورت فریتین یا هموسیدرین ذخیره می‌شود و مقادیر باقی مانده اندک آن برای تولید پروتئین‌های دیگر مانند میوگلوبین و برخی آنزیم‌ها استفاده می‌گردد. فریتین و هموسیدرین در درجه اول در کبد و بعد از آن در مغز استخوان، طحال و عضلات اسکلتی وجود دارند.

کمبود آهن

سطح ناکافی آهن در گردش خون و از طرفی ذخیره و انباشت آن در سلول‌ها، در نهایت منجر به کم خونی فقر آهن (کاهش هموگلوبین) می‌شود. اگر نتیجه آزمایش فریتین فرد مراجعه کننده کمتر از محدوده مرجع باشد نشان دهنده کمبود آهن در بدن او است. در مراحل اولیه کمبود آهن ذخایر آهن به آرامی تخلیه می‌شوند. این بدان معناست که اگرچه هنوز در بدن آهن کافی برای ساخت گلبول‌های قرمز وجود دارد اما جایگزینی کافی برای آهن در حال مصرف موجود نمی‌باشد. سطح آهن سرم ممکن است در این مرحله طبیعی باشد، اما سطح فریتین پایین خواهد بود. با ادامه کمبود آهن، تمام آهن ذخیره شده مورد استفاده قرار می‌گیرد و بدن سعی می‌کند با تولید ترانسفرین بیشتر، انتقال آهن را افزایش دهد. در این شرایط سطح آهن سرم کاهش می‌یابد و ترانسفرین، ظرفیت کل اتصال به آهن (TIBC) و ظرفیت اتصال به آهن اشباع نشده (UIBC) افزایش پیدا می‌کند. با پیشرفت این مرحله، گلبول های قرمز کمتر و کوچکتر شده و در نهایت منجر به کم خونی فقر آهن می‌شوند. ترانسفرین اشباع نیز با کمبود آهن کاهش می‌یابد.

سطح ناکافی آهن در بدن ممکن است در هر یک از شرایط زیر رخ دهد:

  • عدم مصرف آهن به میزان کافی(از طریق غذا یا مکمل)
  • ناتوانی بدن در جذب آهن از مواد غذایی مصرفی (در شرایطی مانند بیماری سلیاک)
  • نیاز بالای بدن به آهن در شرایطی مانند دوران بارداری، کودکی یا از دست دادن خون به حالت مزمن در ابتلا به زخم معده و سرطان روده بزرگ)

در مراحل اولیه کمبود آهن، معمولاً علائم جسمی بروز پیدا نمی‌کند و در این هنگام مقدار ذخایر آهن بدن به میزان قابل توجهی تخلیه می‌شود. افرادی که برای مدت طولانی مبتلا به کم خونی هستند، تا قبل از آنکه سطح هموگلوبین آن‌ها به زیر حد طبیعی برسد علائم کم خونی فقر آهن را به ندرت نشان می‌دهند. اما با پیشرفت کمبود آهن، سرانجام علائم ظاهر می‌شوند. شایع ترین علائم کم خونی فقر آهن شامل خستگی، ضعف، سرگیجه، سردرد و رنگ پریدگی پوست هستند. 

اضافه میزان آهن

در صورت بالا بودن سطح فریتین از محدوده مرجع، مقدار آهن ذخیره شده در بدن بیشتر از مقدار مورد نیاز است. در این شرایط سطح آهن و ترانسفرین اشباع بالا بوده و TIBC ،UIBC و فریتین طبیعی خواهند بود. در چنین شرایطی معمولاً فرد سابقه مصرف بیش از حد مکمل های آهن دارد و ممکن است که به مسمومیت آهن مبتلا شده باشد. مسمومیت با آهن زمانی اتفاق می‌افتد که مقدار زیادی آهن به طور همزمان یا در مدت زمان کوتاه مصرف شود. این جذب زیاد آهن با گذشت زمان می‌تواند منجر به تجمع تدریجی ترکیبات آهن در اندام‌ها شده و در نهایت ممکن است باعث اختلال در عملکرد و نارسایی آن‌ها شود. نمونه‌ای از بیماری‌ های افزایش دهنده‌ی زیاد مقدار آهن خون یک بیماری نادر ژنتیکی به نام هموکروماتوز می‌باشد. افراد مبتلا به این بیماری حتی با یک رژیم غذایی طبیعی هم بیش از حد نیاز خود آهن جذب می‌کند. بعلاوه، اضافه بار آهن در فردی که به طور مکرر دریافت خون انجام می‌دهد نیز ممکن است اتفاق بیفتند. مسمومیت آهن در کودکان تقریباً همیشه حاد است و در کودکانی رخ می‌دهد که مکمل های آهن والدین خود را مصرف می‌کنند. در برخی موارد، مسمومیت حاد آهن می‌تواند کشنده باشد.
افرادی که دارای جهش در ژن HFE هستند، مبتلا به هموکروماتوز ارثی می‌باشند. اگرچه اغلب این افرادی در طول زندگی هیچ یک از علائم هموکروماتوز را نشان نمی‌دهند، اما در بعضی دیگر از سنین ۳۰ یا ۴۰ سالگی علائمی مانند درد مفصل، درد شکم و ضعف بروز پیدا می‌کند. این بیماری در مردان شیوع بیشتری دارد، زیرا زنان به طور منظم میزانی خون در دوران قاعدگی خود از دست می‌دهند.

سوالات متداول

ابتلا به کم خونی فقر آهن یک روند تدریجی دارد. در شرایطی که بدن آهن کافی را دریافت نکند، ابتدا از آهن ذخیره شده در بافت‌ها (یعنی فریتین) استفاده می‌کند و در نتیجه سطح فریتین خون کاهش می‌یابد. در صورتی که کمبود آهن جبران نشود بدن از ذخایر آهن برای تولید گلبول های قرمز استفاده می‌کند. در مراحل اولیه کمبود آهن سطح آهن در خون طبیعی خواهد بود در حالی که سطح آهن ذخیره شده و سطح فریتین شروع به کاهش یافتن می‌کند.

بله، مصرف آهن زیاد باعث افزایش سطح آهن در بدن می‌شود. اگر سطح آهن در بدن افزایش یابد و بیش از نیاز بدن باشد، بدن شروع به ذخیره آهن به صورت فریتین می‌کند و در نتیجه سطح فریتین نیز افزایش می‌یابد.

سطح فریتین بالاتر از حد طبیعی در شرایط مختلفی دیده می‌شود. با این حال ممکن است بر اساس علائم و معاینه فیزیکی فرد تشخیص این شرایط نیاز به انجام آزمایش‌های بیشتری داشته باشد. برخی از شرایطی که می‌توانند موجب افزایش سطح این پروتئین شوند عبارتند از:
- هموکروماتوز ارثی
- پورفیریا، گروهی از اختلالات ناشی از کمبود برخی آنزیم‌ها که بر سیستم عصبی و پوست تاثیر می‌گذارد.
- آرتریت روماتوئید یا دیگر اختلالات التهابی مزمن دیگر
- بیماری های کبدی
- پرکاری تیروئید
- سرطان خون
- لنفوم هوچکین
- تزریق چندگانه خون
- مصرف زیاد الکل
- مصرف بیش از حد مکمل های آهن

زنان باردار و افرادی که کمبود آهن آن‌ها توسط پزشک تایید شده است لازم است که بطور معمول از مکمل‌های آهن استفاده کنند. زنان جوانی که به دلیل مصرف نامناسب مواد غذایی دچار کم خونی می‌شوند و یا در طی سیکل قاعدگی خود خون زیادی از دست می‌دهند نیز ممکن است به مکمل های آهن نیاز داشته باشند. مصرف مکمل های آهن باید با نظر پزشک صورت گیرد زیرا آهن بیش از حد مجاز باعث اضافه بار مزمن آهن می‌شود. همچنین مصرف بیش از حد قرص آهن به ویژه برای کودکان می‌تواند سمی باشد.

اگر افزایش مقدار آهن به دلیل شرایط موقتی یا مصرف مکمل‌های آهن باشد، پس از برطرف شدن شرایط یا قطع مصرف مکمل‌ها، احتمالاً خود به خود برطرف می‌شود. اما اگر به علت هموکروماتوز یا بیماری‌های مزمن دیگری باشد، نمی‌توان آن را به راحتی درمان کرد و مدیریت دقیق آن باید توسط پزشک انجام شود. در موارد شدید، خون‌گیری از فرد زیر نظر پزشک که به آن فلبوتومی درمانی می‌گویند، ممکن است ضروری باشد.

https://www.labtestsonline.org
https://www.aruplab.com
https://www.mayoclinic.org

ddd
تهران، میدان ونک ، خیابان برزیل شرقی ، خیابان شمس لاهیجانی، پلاک 23 ، مجتمع اداری رویال ونک ، طبقه دوم
ddd
info@colifelabs.com