آزمایشات و تست ھا کولایف

آزمایش سدیم خون - Sodium (Na)

نام های دیگر آزمایش:
کد آزمایش: 2114
بخش آزمایشگاه:
بیوشیمی
اطلاعات آزمایش در یک نگاه
هدف از انجام این آزمایش چیست؟

آزمایش سدیم (Na) خون به منظور تعیین مقدار دقیق سدیم در بدن انجام می‌شود. این آزمایش به عنوان بخشی از آزمایش‌های غربالگری چکاپ عمومی درخواست داده می‌شود.
آزمایش Na خون همچنین به عنوان بخشی از یک پنل الکترولیت یا پنل متابولیت برای کمک به تشخیص و تعیین علت برهم خوردن تعادل الکترولیت‌های بدن بررسی می‌گردد.
این آزمایش همچنین برای کمک به تشخیص عوامل و بیماری‌‌هایی که موجب بالا رفتن یا پایین آمدن سدیم خون می‌شوند درخواست می‌گردد، مواردی از قبیل:

  • کمک به شناسایی، ارزیابی و نظارت بر عدم تعادل الکترولیت‌ها و/ یا عدم تعادل اسید باز (pH) (اسیدوز یا آلکالوز)
  • شناسایی علت و کمک به نظارت بر درمان افراد مبتلا به کم آبی یا تجمع  بیش از حد مایعات (ادم)
  • ارزیابی و نظارت بر انواع بیماری‌های مزمن یا حاد مانند بیماری‌های مغزی، ریوی، کبدی، قلبی، کلیه، تیروئید یا غدد فوق کلیوی
  • نظارت بر درمان بیماری‌هایی که می‌توانند منجر به ایجاد سطح غیر طبیعی سدیم در بدن شوند: مانند فشار خون و  مصرف داروهای دیورتیک (داروهای ادرار آور)

چه زمانی این تست درخواست می‌ شود؟

آزمایش سدیم خون در یک معاینه معمول پزشکی یا هنگام ارزیابی یک بیماری حاد یا مزمن به عنوان بخشی از پنل الکترولیت یا پنل متابولیک انجام می‌شود.
این آزمایش زمان مشاهده علائم و نشانه‌های پایین یا بالا بودن  سدیم درخواست داده می‌شود.
برخی از علائم کاهش سدیم عبارتند از: 

  • ضعف، خستگی
  • گیجی
  • بی‌حالی
  • کما (در موارد شدید) 

هنگامی که سطح سدیم خون به آرامی کاهش می‌یابد معمولاً علائمی مشاهده نمی‌شود. از این‌رو در اغلب معاینات پزشکی حتی اگر فرد علامت خاصی نداشته باشد مقدار سدیم خون بررسی می‌شود. 
برخی از نشانه‌های سدیم بالا می‌تواند شامل موارد زیر باشد: 

  • تشنگی
  • غشای مخاطی خشک (به عنوان مثال دهان و چشم)
  • دفع ادرار کمتر
  • انقباض عضله
  • آشفتگی
  • بی‌قراری، غیر منطقی عمل کردن، کما یا تشنج (در موارد شدید)

هنگامی که فرد برای مدتی سرم درمانی شده است و یا در خطر بروز کم آبی باشد آزمایش سدیم و سایر الکترولیت‌ها انجام می‌شود.
آزمایش سدیم در زمان نظارت بر درمان بیماری‌های کبدی، کلیوی، فشار خون بالا و نارسایی قلبی انجام می‌شود. انجام آزمایش‌های پنل الکترولیت و پنل‌های متابولیکی اصلی در فواصل زمانی مشخص درخواست داده می‌شوند. 

چه نمونه های برای این تست گرفته میشود؟

نمونه خون از رگ بازو

شرایط لازم برای انجام آزمایش چیست؟

نیاز به آمادگی خاص و ناشتا بودن قبل از آزمایش نیست.

دسته بندی آزمایش بیوشیمی
مشخصات نمونه سرم یا پلاسما هپارینه (نوع هپارین می‌بایست هپارین Na نباشد)
ماندگاری در دمای اتاق ۲ هفته
ماندگاری در یخچال ۲ هفته
ماندگاری در فریزر ۶ ماه
متدولوژی
  • (Quantitative Ion-Selective Electrode)  الکترود انتخاب یونی کمی
  • پتانسیومتری (Potentiometric)
  • نورسنجی شعله‌ای (Flame photometry)
حداقل میزان نمونه ۰/۵ تا ۲ میلی‌لیتر
دستورالعمل نمونه گیری

سرم:

  • ضدعفونی نمودن سطح پوست بیمار در محل نمونه‌گیری قبل از انجام نمونه‌گیری
  • تهیه نمونه خون از رگ بازو
  • استفاده از لوله‌های مخصوص سرم 
  • ثبت مشخصات بیمار به طور صحیح و خوانا بر روی لوله آزمایش هر فرد قبل از انجام نمونه‌گیری (نام، تاریخ نمونه‌گیری و نوع آزمایش)
  • انتقال نمونه خون به درون لوله‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن، به آرامی و از کنار لوله آزمایش برای جلوگیری از همولیز و لیپمیک شدن نمونه خون
  • اطمینان از محکم بسته شدن درب لوله‌ها  
  • قرار دادن لوله‌های حاوی نمونه خون بطور عمودی و بی‌حرکت جهت جدا کردن سرم
  • جدا نمودن سرم از سلول‌های خون در صورت طولانی شدن زمان ارسال نمونه به آزمایشگاه
  • نگهداری صحیح نمونه خون کامل یا سرم تا زمان انتقال به آزمایشگاه بر اساس دستورالعمل شرایط نگهداری نمونه 
  • اجتناب از فریز کردن نمونه های خون 
  • انتقال نمونه‌ها به آزمایشگاه در شرایط استاندارد، با بسته‌بندی محکم و در کنار یخ خشک
شرایط رد نمونه

سرم:

  • ناخوانا بودن مشخصات بيمار (نام، تاریخ نمونه‌گیری و نوع آزمایش)
  • عدم تطابق برگه درخواست آزمايش با نوع نمونه و مشخصات آن
  • جمع‌آوری نمونه در ظروف نامناسب
  • کافی نبودن حجم نمونه
  • نشت نمونه به خارج از لوله آزمایش
  • استفاده از لوله نامناسب جمع‌آوری نمونه
  • نمونه‌های خون فریز شده
  • وجود لخته یا همولیز در نمونه
  • طولانی شدن زمان ارسال نمونه به آزمایشگاه بدون در نظر گرفتن شرایط نگهداری نمونه
  • نگهداری و انتقال نمونه در شرایط و دمای نامناسب
۱ روز کاری (۲۴ ساعت پس از تحویل نمونه به آزمایشگاه)

محدوده مرجع در جواب آزمایش سدیم خون، رنج نرمال برای هر فرد سالم را نمایش می‌دهد. مقادیر خارج از این محدوده می‌تواند نشان دهنده مشکلات احتمالی و یا بیماری در فرد باشد. لازم به ذکر است محدوده مرجع در برگه جواب آزمایش آزمایشگاه‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد. این تفاوت ناشی از تجهیزات آزمایشگاهی و یا روش‌های مختلف انجام تست است. لذا حتماً برای تفسیر جواب آزمایش سدیم خون خود با پزشک معالج مشورت کنید.
محدوده مرجع ذکر شده در این سایت بر اساس یک روش آزمایشگاهی بوده و صرفاً جهت اطلاع می‌باشد.

محدوده مرجع تست سدیم خون در گروه‌های سنی مختلف مشابه است و بر حسب میلی‌اکی‌والان بر لیتر (mEq/L) گزارش می‌شود. در جدول زیر محدوده مرجع نرمال و قابل قبول مقدار سدیم و مقادیر هشداردهنده آن ذکر شده است.

 

محدوده مرجع نرمال

مقادیر هشدار دهنده

mEq/Lز۱۴۶ - ۱۳۵

کمتر از mEq/Lز۱۲۰

بیشتر از mEq/Lز۱۵۵

 

نتایج آزمایش سدیم خون در تشخیص سطح غیر طبیعی سدیم بدن (سدیم کم (هیپوناترمی) و سدیم بالا (هایپرناترمی)) استفاده می‌شود. 
سطح سدیم خون معمولاً همراه با نتایج سایر آزمایشات همزمان آن، مانند نتایج آزمایش‌های الکترولیت، تفسیر می‌شود. سطح پایین و بالا سدیم می‌تواند نشان‌دهنده وجود بیماری‌های مختلف باشد.
شرایطی که می‌تواند منجر به کاهش سدیم خون (هیپوناترمی) شود عبارتند از:

  • از دست دادن بیش از حد سدیم در شرایطی مانند اسهال، استفراغ، تعریق زیاد، استفاده از داروهای ادرار آور، بیماری کلیوی یا سطح پایین کورتیزول، آلدوسترون و هورمون‌های جنسی (بیماری آدیسون)
  • نوشیدن بیش از حد آب در حین ورزش
  • تجمع  بیش از حد مایعات در بدن (ورم) ناشی از نارسایی قلبی، سیروز و بیماری‌های کلیوی که باعث از دست دادن پروتئین می‌شود (سندرم نفروتیک)
  • درگیری مغز و ریه‌ها، انواع مختلف سرطان و استفاده از برخی داروها که منجر به تولید بیش از حد هورمون ضد ادرار (ADH) شده و در نتیجه مقدار زیادی آب در بدن فرد نگهداری می‌شود

 برخی از شرایطی که می‌تواند باعث بالا رفتن سطح سدیم خون (هایپرناترمی) شوند عبارتند از:

  • کم آبی بدن و از دست دادن بیش از حد آب بدون نوشیدن آب کافی (دلیل شایع)
  • سندرم کوشینگ
  • دیابت بی‌مزه
  • مصرف نمک بیش از حد در رژیم غذایی
     

بیشتر بخوانید: چگونه جواب آزمایش را بخوانیم و تفسیر کنیم؟


 

چه چیزهای در این تست بررسی میشوند؟

الکترولیت‌ها مواد معدنی هستند که حامل بارهای مثبت یا منفی هستند و در مایعات بدن انسان وجود دارند. سدیم و الکترولیت‌های دیگر مانند پتاسیم، کلرید و بی‌کربنات (یا دی اکسید کربن) به عملکرد طبیعی سلول‌ها و تنظیم میزان مایعات بدن کمک می‌کنند. با وجود ‌آنکه سدیم در تمام مایعات بدن وجود دارد، بالاترین غلظت آن در خون و در مایعات خارج از سلول‌های بدن یافت می‌شود. مقدار سدیم خارج سلولی و به همراه آن مقدار آب بدن توسط کلیه‌ها تنظیم می‌شود.
یک فرد در رژیم غذایی خود سدیم را از نمک خوراکی (کلرید سدیم یا NaCl) و تا حدی از اکثر غذاهایی که می‌خورد، دریافت می‌کند. از این‌رو بیشتر افراد مقدار کافی سدیم را دریافت می‌کنند. بدن مقدار کافی از این ماده را که لازم دارد استفاده کرده و مقادیر اضافه آن توسط ادرار دفع می‌شود. بدن همواره سعی می‌کند سدیم خون را در مقادیر بسیار محدودی نگه دارد. مقدار سدیم بدن با روش‌های زیر تنظیم می‌شود:

  • تولید هورمون‌هایی که میزان سدیم دفع شده در ادرار را افزایش (پپتیدهای ناتریورتیک) یا کاهش (آلدوسترون) می‌دهند
  • تولید هورمون ضد ادرار (ADH) یا وازوپرسین (Vasopressin) که مانع دفع آب از بدن می‌شود
  • کنترل تشنگی؛ حتی افزایش ۱ درصدی سدیم خون باعث تشنگی فرد و در نتیجه نوشیدن آب می‌شود تا سطح سدیم را به حد نرمال برگرداند

هنگامی که سطح سدیم در خون تغییر می‌کند، محتوای آب در بدن نیز تغییر می‌کند. این تغییرات می‌تواند با کم آبی مایع بدن یا تجمع بیش از حد مایعات (ادم) همراه باشد، که اغلب منجر به تورم در پاها می‌شود.
آزمایش سدیم میزان سدیم را در خون و/ یا ادرار اندازه گیری می‌کند. آزمایش سدیم خون به منظور بررسی سدیم موجود در خون انجام می‌شود. در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه این آزمایش برای کمک به تعیین علت عدم تعادل سدیم در خون یا نظارت بر درمان بیماری‌هایی که می‌توانند بر سطح سدیم خون تاثیر بگذارند، آزمایش سدیم ادرار تصادفی یا آزمایش سدیم ادرار ۲۴ ساعته ممکن است انجام شود.

سوالات متداول

انجمن غذا و تغذیه مقدار مصرف سدیم کمتر از ۲۳۰۰ میل‌گرم در روز را برای بزرگسالان توصیه می‌کند. افراد به طور معمول مقادیر کافی سدیم را در رژیم روزانه خود دریافت می‌کنند و بسیار مهم است که مقدار مصرف روزانه این ماده از حداکثر مقدار توصیه شده بیشتر نشود.
برای افرادی که حساس به سدیم هستند و یا فشار خون بالا دارند، کاهش مصرف سدیم می‌تواند منجر به اثرات مثبت قابل توجهی در سلامتی آن‌ها شود. اما حتی اگر فشار خون بالا ندارید، محدود کردن مصرف سدیم به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم، می‌تواند خطر ابتلا به مشکلات فشار خون و بیماری‌های قلبی را کاهش دهد.

غذاهای فرآوری شده مانند انواع پنیرها، سوپ، ترشیجات، چوب‌شور و بسیاری از تنقلات غالباً حاوی مقادیر زیادی سدیم هستند که در زمان تهیه به صورت نمک اضافه می‌شود. علاوه بر این، سایر غذاهای فرآوری شده، تجاری یا موجود در رستوران‌ها به طور کلی سرشار از سدیم هستند.
ذائقه شما برای مصرف نمک اکتسابی و همچنین برگشت‌پذیر است. هرچه نمک کمتری استفاده کنید، تمایل شما برای مصرف آن نیز کاهش می‌یابد.

در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه آزمایش سدیم خون، برای کمک به تشخیص علت عدم تعادل یا نظارت بر درمان بیماری‌هایی که ممکن است بر سطح سدیم خون شما اثر بگذارند، ممکن است آزمایش سدیم ادرار تصادفی یا آزمایش سدیم ادرار ۲۴ ساعته انجام شود.

نتیجه سدیم شما توسط پزشک، با توجه به نتایج آزمایش‌های دیگر و سابقه پزشکی شما تفسیر می‌شود. نتیجه کم یا زیاد سدیم ممکن است دارای اهمیت پزشکی باشد یا نباشد. به طور کلی، این مورد زمانی است که نتیجه آزمایش سدیم شما فقط کمی بیشتر یا کمتر از محدوده مرجع باشد. به همین دلیل ممکن است پزشک آزمایش سدیم را برای شما تکرار کنند و علاوه بر این، نتایج آزمایش‌های سدیم قبلی شما را نیز بررسی کند.
از طرف دیگر، نتیجه خارج از محدوده مرجع آزمایش سدیم ممکن است مشکلی را نشان دهد و لازم به بررسی‌های بیشتری باشد. پزشک شما نتایج آزمایش شما را ارزیابی کرده و تعیین می‌کند که آیا نتیجه‌ خارج از محدوده مرجع معنای قابل توجهی برای شما دارد یا خیر.

https://www.geisingermedicallabs.com
https://www.labtestsonline.org
https://www.aruplab.com

ddd
تهران، میدان ونک ، خیابان برزیل شرقی ، خیابان شمس لاهیجانی، پلاک 23 ، مجتمع اداری رویال ونک ، طبقه دوم
ddd
info@colifelabs.com